کليه حقوق نوشته های اين وبلاگ و وبلاگهای مرتبط با آن منجمله وبلاگ http://adasiha.blogspot.com/ در انحصار نگارندگان است و هرگونه نقل و اقتباس و کپی برداری بدون ذکر نام نگارنده به منزله ناديده گرفتن حقوق مولفين و قابل پيگرد می باشد.

دوشنبه، اردیبهشت ۲۷، ۱۳۸۹

ملکولهای پيامرسان فعال در قرنيه

به علت تنوع عملکرد ملکولهای پيامرسان تقسيم بندی آنها کار چندان ساده ای نيست ولی بر مبنای نام آنها می توان دسته بندی مقدماتی را ارائه نمود. توجه فرماييد که اين تقسيم بندی ابداً بر پايه تشابه عملکرد ملکولها صورت نگرفته و هر ملکول می تواند عملکردهای مختص خود را داشته باشد.


پيامرسانی درون سلولی و بين سلولی توسط گونه های بسيار متنوعی از ملکولها انجام می شود. گروهی از اين ملکولها که در دبيرستان نيز با يک نمونۀ آن آشنا شده ايم، فاکتورهای رشد نام دارند. در اين قسمت، با فاکتور رشد اندوتليوم عروق آشنا می شويم:



Vascular Endothelial Growth Factor (VEGF)
فاکتور رشد اندوتليوم عروق (وج اف)


وج اف، يک ملکول پروتئينی است که از نظر ساختمانی به صورت دو زنجيرۀ همسان است (Hemodimer). در انسان، وج اف دارای چند گروه است که با حروف الفبای انگليسی A، B، C و D نامگذاری شده اند. از بين اين گروهها، گروه A ازهمه مهمتر است و خود دارای چند گونه متفاوت است که با توجه به تعداد اسيد آمينه های موجود در ساختمان آنها نامگذاری می شوند.


VEGF165, VEGF 121 دو نمونه از مهمترين گونه های وج اف هستند که در قرنيه چشم انسان نيز وجودشان به اثبات رسيده. مهمترين نقش خانوادۀ وج اف، کمک کردن به رشد عروق است. از اين نظر، فعاليت وج اف کاملا اهميت حياتی دارد بطوريکه در دوران جنينی وجود و فعاليت اين ماده، ضرورت رشد و نمو و توليد اندامها است. چنانچه ژن کنترل کننده توليد وج اف را از کار بياندازيم، مرگ جنين حتمی خواهد بود.

سه‌شنبه، آذر ۲۴، ۱۳۸۸

واسطه های شيميايی يا پيامرسانهای درون سلولی و بين سلولی


واسطه های شيميايی مجموعه ای از ملکولها هستند که توسط سلول ها ترشح می شوند و با رسيدن به نقطه ای ديگر از سلول، باعث بروز تغييراتی در رفتار سلول می شوند. اين مواد ممکن است به صورت درون سلولی و يا برون سلولی ترشح شوند.



در صورتی که واسطه شيميايی در درون سلول ترشح گردد و از فضای داخل سلولی خارج نشود، پيامرسانی داخلی انجام می شود. به عنوان مثال اگر يک يا چند ميتوکندری (اندامکهای مشارکت کننده در تنفس درون سلولی) از بين بروند، ملکولهای خاصی در محيط درون سلولی رها می شوند که خبر نابودی ميتوکندريها را به ديگر نقاط سلول انتقال می دهند. اگر تعداد ميتوکندريهای نابود شده افزايش يابد، تعداد ملکولهای ترشح شده نيز افزايش می يابد. بدينترتيب بالا رفتن غلظت ملکول پيامرسان ويژه مرگ ميتوکندريها در محيط حامل خبر نابودی تعداد زيادی ميتوکندری خواهد بود.



در بسياری از موارد، ماده پيامرسان در داخل سلول ترشح می شود و به بيرون از سلول راه می يابد. در اينحالت پيام از درون سلول به خارج مخابره شده است. اين پيام ممکن است در سطح سلول باقی بماند، ممکن است به سطح سلول همجوار سلول اوليه برود و يا ممکن است مسافتهای طولانی را در بدن طی کند. ملکولهای پيامرسان از نظر طول عمر تنوع بسيار دارند و تنها آن گروه از پيامرسانها که طول عمر بالايی دارند می توانند عهده دار پيامرسانی در مسيرهای طولانی باشند. بسياری از فاکتورهای رشدی و هورمونها در اين گروه اخير جای می گيرند.



نکته بسيار مهم ديگر اين است که برای هر نوع ملکول پيامرسان، بايد حداقل يک نوع گيرنده وجود داشته باشد. گيرنده پيام ممکن است روی سطح سلول گيرنده، داخل سيتوپلاسم و اندامکهای درون سلولی و يا حتی در داخل هسته سلول گيرنده باشد. اگر ملکول پيامرسان ترشح شود ولی گيرنده ای در دسترس آن ملکول نباشد، پيامی که توسط ملکول حمل می شده، بی اثر خواهد ماند. در سالهای اخير نوع ديگری از گيرنده ها شناسايی شده که در محيط بين سلولی شناور هستند و تنها پس از تحريک شدن توسط ملکولهای پيامرسان به سمت اندامکها يا محل هدف می روند و زمينه تغيير در رفتار سلولی را فراهم می کنند.



در قسمتهای بعدی با نمونه هايی از ملکولهای پيامرسان که در قرنيه چشم انسان حضور فعال دارند، آشنا خواهيم شد و کاربرد آنها در آيندۀ علم کنتاکت لنز را بررسی خواهيم کرد.




پنجشنبه، آذر ۱۹، ۱۳۸۸

واکنش سلولهای اپی تليال قرنيه به کمبود اکسيژن

در قسمتهای قبلی نوشته های اين وبلاگ، به اهميت تنفس طبيعی قرنيه پرداختيم.

 از اين پس مطالبی را در زمينه رفتارهای قرنيه در شرايط کم اکسيژن خواهيم خواند و خواهيم ديد که چگونه قسمت بشره ای (اپی تليال)  قرنيۀ انسان به محض مواجه شدن با شرايط تنفسی نامناسب، پيامهای درخواست کمک را به سلولهای همجوار مخابره می کند. محققان، اين پديده را مکالمۀ مابين سلولهای قرنيه ناميده اند و شناسايی بخشهايی از اين تکلّم بين سلولی هدف اصلی پروژۀ تحقيقاتی اينجانب در مرکز تحقيقات چشم در سيدنی بوده است که بتدريج تقديم به حضور گراميتان خواهد شد


قبل از هر چيز يادآوری مختصری در بارۀ آناتومی قرنيه

قرنيۀ انسان از سه لايه اصلی تشکيل شده است: بشره (اپی تليوم)، بافت اصلی (استروما) و لايۀ درونی (اندوتليوم). دولايه از اين سه لايه (بشره و لايۀ درونی) حالتی کاملا سلولی دارند و بهمين علت نياز به لايه ای از بافت همبند دارند که سلولها را در کنار يکديگر نگهدارند. در بشره، اين کار به عهده غشای پايۀ اپی تليال و چند رديف الياف کلاژنی است (لايۀ باومن) و در لايه درونی، کار در کنار هم نگهداشتن سلولها به عهدۀ غشای دسمه است. همانطور که گفته شد، هر يک از اين دو لايه يا غشا، عهده دار متصّل نگهداشتن سلولها به يکديگر هستند و احتمالاً نقش مهمی در پيامرسانی بين سلولی نيز به عهده دارند. اين مدعا در قرنيه به طور کامل بررسی نشده است ولی در بافتهای ديگر، نقش ارتباطی غشای پايه به تاييد رسيده است.




Image courtesy of Hornhindetransplantation.dk


در قسمت بعدی با تعدادی از ملکولهايی که در بدن عهده دار پيامرسانی بين سلولی هستند آشنا خواهيم شد و در مورد اهميت و کاربرد شناسايی اين مواد در قرنيۀ دچار کمبود اکسيژن ( قرنيۀ هايپوکسيک) صحبت خواهيم کرد.